(Leonurus japonicus); tk. cây chói đèn, sung úy). Họ Hoa môi (Lamiaceae).
Cây thảo, sống 1 năm, cao 0,5 – 1m, có khi hơn. Thân vuông. Lá mọc đối, lá gốc gần hình tròn, khía răng tròn, cuống dài; lá giữa đài, xẻ thùy không đều, khía răng nhọn, lá ngọn ngắn, ít xẻ hoặc nguyên. Hoa màu trắng hoặc hồng mọc tụ tập ở kẽ lá. Quả bế nhẵn. Mùa hoa: tháng 3 – 5; mùa quả : tháng 6 – 7.
Cây mọc hoang ở đất cát ven sông, suối, bờ mương, ruộng hoang và được trồng ở nhiều nơi. Ích mẫu phân bố ở Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản…cây trồng được ở nhiều vùng khí hậu; ở vùng có nhiệt độ bình quân từ 20 – 250C, Ích mẫu sinh trưởng mạnh. Cây không kén đất, trừ đất sình lầy, đất mặn. Ở đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam, gieo hạt tháng 10 – 11, vùng núi cao, tháng 2 – 3, ở Tây Nguyên, tháng 4 – 5. Không nên gieo muộn quá, nhiệt độ không khí cao, cây thấp, sớm nở hoa, năng suất kém. Lúc cây cao khoảng 0,70 – 1m, cắt cành để lại 20cm thân cho cây tái sinh. Năng suất, 1 hecta cho trung bình 1000 – 1500kg khô. Chọn cây khỏe, trên ruộng tốt, để làm giống cho năm sau: khi Ích mẫu ra nụ, không thu hoạch, để cho ra hoa kết quả. Khi quả chín, màu nâu đen, cắt toàn cây, đem phơi, đập cho hạt rụng, sàng sảy, loại tạp chất, cất giữ giống cho vụ sau.
Bộ phận dùng là toàn cây (cắt bỏ rễ) và hạt (sung úy tử) nhất là ngọn non, chưa có hoa, thu hái từ tháng 2 đến tháng 6, phơi hoặc sấy nhẹ đến khô (40 – 500C). Lúc trời khô ráo, lấy các cành ngọn, ngắt bỏ lá úa vàng, bị sâu, loại các cây tạp lẫn vào, rửa nhanh, sạch đất cát, phơi nắng, hoặc trước khi phơi để cho cây mềm, cắt khúc rồi phơi khô hoặc sấy khô.
Theo Đông y, Ích mẫu vị đắng, tính mát, vào 2 kinh can và tâm bào. Công năng: khử ứ, sinh tân huyết, điều kinh nguyệt bế tắc, máu ứ tích tụ sau khi đẻ, đau bụng trước khi thấy kinh hoặc kinh ra quá nhiều. Ngày dùng 5 – 10g, dạng thuốc sắc.
Chống chỉ định: Khi có thai không được dùng Ích mẫu.
